Pijawki - Hirudoterapia :..

---

Hirudoterapia - leczenie pijawkami. Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy pijawki - Hirudo Medicinalis; metoda terapii znana od czasów starożytnego Egiptu.
Powrót nadszedł w XVIII - XIX wieku, kiedy w Rosji pijawki zajęły miejsce w eksporcie równe ze zbożem i stanowiły ogromny wpływ do skarbu państwa. We Francji wierzono, że pijawki uleczą wszelkie schorzenia, od bólu głowy po krwotok. Lekarze indyjscy z powodzeniem leczyli nimi żylaki nóg.
Obecnie pijawki nie są wykorzystywane przez medycynę tradycyjną. W Polsce pijawki są pod ochroną. Kiedyś stosowano je masowo i populacja została przetrzebiona.

W przyrodzie istnieje około 400 rodzajów pijawek, ale tylko 3 gatunki są wykorzystywane w medycynie jako pijawki lecznicze:

• Hirudo Medicinalis Officinalis
• Hirudo Medicinalis Medicinalis
• Hirudo Medicinalis Orientalis

Pijawka lekarska (Hirudo medicinalis) - gatunek pijawek należących do rzędu pijawek szczękowych. Jest krwiopijna, może wessać 10-15ml krwi magazynowanej nastepnie w 10 uchyłkach jelita. Atakuje głównie ssaki, czasem płazy lub gady. Może przeżyć bez pokarmu do dwóch lat. Jej ślina zawiera hirudynę zapobiegającą krzepnięciu krwi) i specyficzną histaminę powodującą rozszerzanie naczyń krwionośnych. Przyssanie się i przecinanie skóry przez pijawkę jest bezbolesne, dzięki trzeciej substancji chemicznej zawartej w ślinie znieczulającej przebicie się przez skórę "ofiary". Później pojawia się swędzenie i obrzęk.

Seans hirudoterapeutyczny:

1. Przed i po seansie hirudoterapii należy zmierzyć pacjentowi ciśnienie krwi. Zdarza się bowiem, szczególnie po pierwszym seansie hirudoterapii, że u pacjentów występują lekkie zawroty głowy, osłabienie i obniżone ciśnienie krwi. Nie są to symptomy groźne, jest to po prostu jeden ze sposobów reakcji organizmu na pierwszy seans hirudoterapii. Prawie zawsze po drugim i następnym seansie u pacjentów następuje duży przypływ sił fizycznych i psychicznych.
2. Zawsze przestrzegać należy zasad aseptyki. Stosowane podczas zabiegu opatrunki muszą być sterylne. Przed seansem hirudoterapii koniecznie trzeba wymyć ręce mydłem dziecięcym lub szarym. Najlepiej pracować w gumowych chirurgicznych rękawiczkach ochronnych. Uniemożliwiają one pijawce przyczepienia się do ręki osoby przystawiającej pijawkę, a w przypadku wykonywania zabiegu osobie obcej, zapobiega to ewentualnym kontaktom z krwią pacjenta. Po zabiegu absolutnie nie należy rękoma dotykać pozostawionej przez pijawkę ranki. Nie można jej także rozdrapywać bezpośrednio ani też drapać skóry w odległości 5-7cm wokół ranki.
3. W czasie pierwszej doby po seansie hirudoterapii nie należy ranki moczyć wodą oraz uważać aby nie była ona zmoczona wilgocią pochodzącą z potu. Pełną kąpiel można brać dopiero na trzeci dzień. Po kąpieli rankę należy zabezpieczyć niewielkim opatrunkiem.
4. Pijawki należy stawiać pacjentowi wieczorem przed snem. Przez okres 2 - 3 dni po seansie hirudoterapii nie należy uprawiać intensywnych ćwiczeń fizycznych.
5. Dobę przed zabiegiem hirudoterapii i w przeciągu dnia po seansie pacjent nie powinien spożywać alkoholu, pić kawy ani silnej herbaty. Używki te mogą powodować dodatkowe rozszerzanie naczyń krwionośnych, co w skojarzeniu z zabiegiem hirudoterapii, może okazać się szkodliwe. Jest to szczególnie istotne u osób z niskim ciśnieniem krwi. Można natomiast bezpośrednio po seansie wypić lampkę czerwonego wina.
6. Jeśli hirudoterapeutą jest kobieta, nie powinna ona przybliżać się do pijawek ani przeprowadzać seansów hirudoterapeutycznych podczas występującego u niej okresu menstruacyjnego. To samo dotyczy kobiet, które same sobie chcą w tym czasie przystawiać pijawki.
7. Nigdy nie należy przeprowadzać eksperymentów, których celem jest łamanie i chęć zmiany ustalonych w hirudoterapii norm i zasad.
8. Pijawki należy przystawiać tylko w miejsca właściwe dla wybranego rodzaju terapii. Należy unikać i bezwzględnie uważać na:
   • Wejścia pijawki w naturalne otwory ciała pacjenta takie jak oczy, nos, usta, uszy, odbyt, pochwa, macica.
   • Uszkodzenia nerwów, lub krwotoków żylnych bądź tętniczych, spowodowania zakażeń, lub zatrucia przez pijawki pochodzące z nieznanego i nielegalnego źródła pochodzenia lub przystawiane bezpośrednio na główne żyły lub tętnice.
   • Pozostawienie przez pijawki blizn w miejscach widocznych.

Przyczyny powodujące brak aktywności pijawek:

Pijawki, w tym także Pijawka lekarska Hirudo medicinalis, należą do bardzo niebezpiecznych pasożytów, odznaczających się nienasyconym apetytem i wrodzonym instynktem gryzienia wszystkiego o temperaturze wyższej niż 33oC i zawierającym aminokwas argininę oraz niewielki - odpowiadający fizjologicznemu - roztwór chlorku sodu. Jej agresywna żerność jest przedmiotem wielu porównań literackich oraz przypowieści i przysłów ludowych. Bywają jednak przypadki, że przystawiana pijawka ani myśli przyssać się do miejsca, na którym właśnie bardzo nam zależy. Jaka może być przyczyna takiego zachowywania się pijawki?

• Nie jest to pijawka, która nadaje się do hirudoterapii. Warto sprawdzić skąd tak naprawdę ona pochodzi i w jaki sposób znalazła się ona w naszych rękach.
• Jeśli pijawka pochodzi z legalnego źródła, a pomimo tego nie chce „pracować”, zastanówmy się czy nie była ona przechowywana z lodówce lub czy nie zmienialiśmy jej wody i daliśmy jej wodę o temperaturze znacznie niższej niż miała ją woda, w której pijawka przechowywana była dotychczas. Szok termiczny, którego pijawki nie lubią, dość skutecznie pozbawia je apetytu i pijawka nie będzie chciała przez pewien czas nikogo leczyć.
• Należy pamiętać, że pijawka jest żywym organizmem i podobnie jak one podlega różnym rytmom i wpływom biologicznym. Jest bardzo wrażliwa na tzw. burze magnetyczne, zaćmienia słońca lub księżyca oraz jego fazy. Pijawki lekarskie są także mało aktywne w nocy. Ponadto wyczuwają one bardzo dobrze stan rozdrażnienia zarówno u terapeuty jak i u pacjenta. W takich przypadkach należy przerwać seans aż do czasu uspokojenia swoich emocji a na pewno przy ponownym przystawieniu pijawka przyssie się z ochotą.
• Nasza pijawka lub inne, z którymi ma kontakt znajdują się w okresie godowym. Podczas okresu godowego, zarówno pijawka, która go przechodzi, jak i ta która pełni tylko funkcję biernego obserwatora tego cyklu, na pewno nie będzie chciała gryźć od razu. Aby ją zastosować w seansie hirudoterapeutycznym należy cierpliwie odczekać kilka do kilkunastu minut, aż w końcu zacznie ona gryźć i kontynuować leczenie.
• Musimy pamiętać, że pijawce mogą absolutnie nie podobać się zapachy naszego dezodorantu, mydła, perfum, żeli i innych preparatów kosmetycznych lub toaletowych. Szczególnie nieprzechylnie pijawki tolerują zapach różany oraz zapach drzewa sandałowego. Aby ustrzec się tego typu przypadków, należy bezpośrednio przed seansem wymyć dokładnie ciało mydłem dziecięcym lub innym niearomatyzowanym.
• Przystawiamy pijawkę na niedostatecznie ciepłą część ciała. Musimy pamiętać, że wbrew naszym powszechnym wyobrażeniom, poszczególne części naszego ciała (skóry) mają różną temperaturę.
• Należy być przygotowanym także na to, że pijawki podobnie jak i inne żywe istoty podlegają różnym procesom chorobowym, bardzo często zakończonych zejściem śmiertelnym pijawki.

Proces stawiania pijawek:

Sam proces stawiania pijawek nie jest skomplikowanym zabiegiem, ale pod warunkiem, że jest wykonany przez doświadczonego terapeutę.

1. Pacjent nie powinien przed zabiegiem używać perfum, alkoholu, papierosów, ciało musi być czyste.
2. Zabieg trwa od 30 do 90 minut i zależy to od miejsca postawienia pijawek.
3. Po odpadnięciu pijawki nakłada się opatrunek z jałowych gazowych kompresów. (po postawieniu pijawki jest absolutnie normalnym i korzystnym zjawiskiem nieduże krwawienie nawet przez 24 godziny po zabiegu)
4. Kiedy z ranki przestaje sączyć się krew, należy zdjąć opatrunek i zostawić to miejsce otwarte, nie nakładając więcej opatrunków.
5. W następnym dniu pacjent powinien przejść kontrolę lekarską.

Zastosowanie pijawek:

• choroby i bóle serca
• nadciśnienie
• choroby płuc i oskrzeli
• choroby przewodu pokarmowego
• choroby wątroby, marskości wątroby
• wrzody żołądka i dwunastnicy
• wysoki cholesterol
• alergie
• choroby skóry
• żylaki, zakrzepowe zapalenie żył
• trudno gojące się rany
• hemoroidy
• choroby kobiece
• rwa kulszowa
• obrzęki powypadkowe
• choroby nerek
• prostata, impotencja
• choroby kręgosłupa
• działanie przeciwbólowe, znieczulające

Przeciwwskazania w leczeniu pijawkami:

1. Nigdy nie stawiamy pijawek kobietom w ciąży. Zawarte w wydzielinie gruczołów ślinowych pijawek hirudozwiązki mogą wpływać na przebieg rozwijającej się ciąży, a w skrajnych przypadkach powodować poronienia.
2. Absolutnym przeciwwskazaniem jest hemofilia.
3. Przeciwwskazaniem może być przebyte niedawno leczenie z wykorzystaniem antykoagulantów. Zabieg hirudoterapii w takim przypadku może być przeprowadzony dopiero po przerwie trwającej przynajmniej dwa tygodnie. W przeciwnym razie proces krwawienia z ranki gdzie przyssana była pijawka może trwać bardzo długo (nawet do 48 godzin).
4. Należy zachować szczególną ostrożność w przypadkach hipotomii, gdy ciśnienie krwi wynosi 60/80 lub nieco mniej. Po seansie hirudoterapii prawie zawsze w takich przypadkach u pacjentów występują zawroty głowy i osłabienie ogólne.
5. Nie przeprowadzamy zabiegu hirudoterapii przy silnej anemii.
6. Bardzo ostrożnie przeprowadzamy sesje hirudoterapeutyczne u alergików, gdyż mogą oni także być uczulonymi na hirudozwiązki. U takich pacjentów przy pierwszym seansie przystawiamy maksymalnie 2 pijawki.
7. Z założenia nie leczymy pijawkami dzieci poniżej 10 roku życia. Wyjątek stanowić mogą tylko przypadki replantacji.

Działania uboczne leczenia pijawkami:

• zaczerwienienie
• niedużego obrzęku
• swędzenia

(w miejscu ugryzienia pijawki).
W takich przypadkach należy delikatnie przetrzeć miejsce zaczerwienienia aptecznym spirytusem oraz unikać rozdrapania. W ciągu paru dni te objawy znikną.

Bibliografia:
C. Jura. Bezkręgowce, Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy, Warszawa 2004 www.bio-gen.pl/pijawki_ hirudoterapia.php, data pobrania 11.08.2005r.