Co to jest melatonina?
Melatonina to
hormon produkowany przez szyszynkę, czyli gruczoł dokrewny znajdujący się w centralnej części mózgu. Jest wytwarzana po zapadnięciu
ciemności. Powstaje z aminokwasu - tryptofanu znajdującego się w produktach zbożowych i żółtym serze. Wykryto ją także w mniejszych ilościach w innych częściach ciała. Wydzielanie melatoniny zmienia się w ciągu życia człowieka, a jej produkcja jest najniższa w podeszłym wieku.
Melatonina a rytm dnia i nocy:
Powszechnie wiadomo, że odgrywa ważną rolę w
regulacji biologicznego rytmu okołodobowego (regulowania godzin snu i czuwania w ciągu doby). Jej wydzielanie jest zależne od rytmu dobowego, który ściśle wiąże się ze zmianami oświetlenia w nocy i w dzień. Wzrasta w ciemności, a maleje podczas oświetlenia dziennego lub pod wpływem sztucznego światła. Wytwarzanie melatoniny zwiększa się więc w okresach, gdy dzień jest krótszy.
Melatonina umożliwia dostosowanie organizmu do zmian rytmu oświetleniowego. Działa w sposób naturalny a działanie nasenne zostało sprawdzone w licznych działaniach klinicznych. Potwierdziły one, że melatonina jest skuteczna i można ją bezpiecznie stosować. Melatonina nie uzależnia i nie ma żadnych istotnych działań ubocznych.
Zaburzenia snu:
Jednak coraz częściej zdarza się, że nie możemy zasnąć pod wpływem silnego stresu. Nie śpimy wtedy, kiedy powinniśmy, z powodu tempa codziennego życia i coraz większych wymagań naszej cywilizacji. Często pracujemy i jesteśmy aktywni w nocy, zamieniając noc w dzień. Zachwianie równowagi między snem i czuwaniem zdarza się również u osób, które w krótkim czasie przenoszą się z kontynentu na kontynent (np. stewardesy czy biznesmeni), gdyż brakuje im czasu na dostosowanie się do różnych stref czasowych. Po przybyciu do nowego miejsca następuje u nich spadek aktywności. Poza tym używanie sztucznego oświetlenia zmienia naturalny, biologiczny rytm i produkcja melatoniny staje się niewystarczająca, co powoduje długotrwały brak i zaburzenia snu.
Dlatego też, aby zapobiec tym problemom, można przyjmować
dodatkowe dawki melatoniny w formie tabletek (na pół godziny przed położeniem się do łóżka w ilości od 3 do 6 mg na noc). Sen ma wówczas naturalny przebieg, a my unikamy farmakologicznych środków nasennych, które nie zawsze mają korzystne działanie.
Po przebudzeniu osoba, która zastosowała melatoninę czuje się wypoczęta i odprężona. Melatonina nie powoduje zmęczenia porannego. Nie zaburza sprawności psychofizycznej.
Melatonina a odporność:
Substancja ta wpływa również korzystnie na system immunologiczny, umożliwiając
walkę z chorobami i utrzymywanie młodzieńczego zdrowia i energii. Zwiększa wagę
grasicy, gruczołu dokrewnego, w którym wytwarzane są limfocyty pełniące ważną rolę w układzie odpornościowym. Ponieważ gruczoł ten zanika z wiekiem, a poziom melatoniny zaczyna obniżać się po 40. roku życia, nasza odporność zmniejsza się coraz bardziej.
Melatonina jest uważana za
hormon opóźniający starzenie się organizmu i przedłużający młodość.
Melatonina a wolne rodniki:
Z badań wynika także, że zwiększa ona naszą
zdolność do wyszukiwania i usuwania wolnych rodników, których działanie polega na uszkadzaniu zdrowych komórek, co może przyczyniać się do powstawania komórek nowotworowych. Dlatego też melatonina może być wykorzystywana pomocniczo do
wzmacniania antynowotworowej terapii. Może odgrywać także pewną rolę w
profilaktyce raka piersi i prostaty.
Melatonina a dojrzewanie i andropauza:
Przypuszcza się, że melatonina ma znaczenie w
regulacji dojrzewania płciowego. Dzięki spadkowi jej stężenia rozpoczyna się pokwitanie i uruchamia się nasza aktywność seksualna, zwiększa się potrzeba nawiązywania więzi emocjonalnych z innymi ludźmi i wchodzenia z nimi w trwałe związki. Utrzymuje się kondycja fizyczna organizmu, co ułatwia osiągnięcie satysfakcji seksualnej, i zwiększa zainteresowanie seksem.
Melatoninę wykorzystuje się też do
łagodzenia skutków andropauzy występującej u mężczyzn po 50. roku życia, podczas której zmniejsza się wydzielanie niektórych hormonów, m.in. właśnie melatoniny. Z powodu niedoboru tego i innych hormonów, mają oni nie tylko zaburzenia snu, skłonność do depresji, uderzenia gorąca, ale i obniża się u nich potencja seksualna (endokrynolodzy nazywają to zjawisko nawet
melatoninopauzą). W ramach hormonalnej terapii zastępczej, którą można stosować w okresie andropauzy, oprócz testosteronu i innych hormonów podaje się również melatoninę.
Syntetyczna melatonina:
Syntetyczna melatonina jest środkiem dopuszczonym do obrotu w Polsce od niedawna, mimo że na świecie można ją kupić już od kilku lat. Dlaczego mimo starań lekarzy dopiero teraz zaakceptowano ten preparat?
Miały na to wpływ różne czynniki. Trudno było określić sposób jej podawania oraz dawkę, której nie powinno się przekroczyć, aby nie spowodować
zaburzeń równowagi między snem i czuwaniem. Obecnie wiadomo już, że przyjmuje się ją 0,5-1 godz. przed snem (albo po przebudzeniu w środku nocy), a nie np. kilka razy podczas dnia, aby nie zakłócić naturalnego cyklu dobowego (inaczej, gdy ktoś pracuje w systemie zmianowym w godzinach dziennych i nocnych).
Dawkowanie:
Ustalono, że jej
dawkowanie jest zależne od wieku danej osoby oraz celu przyjmowania preparatu. Nie podaje się go dzieciom, gdyż ich organizm wytwarza wystarczającą ilość tego hormonu. Zazwyczaj nie ma też potrzeby zażywania jej przez
młodych ludzi przed 30. rokiem życia, chyba że mają kłopoty ze snem lub z zasypianiem. Osoby w wieku 40-44 lat mogą brać od 0,5-1,0 mg przed snem; w wieku 45-54 lat - 1,0-2,0 mg, w wieku 55-64 lat - 2, 0 mg, w wieku 65-75 lat - 2,5-5 mg, a powyżej 75 lat - od 3, 5-5 mg.
Melatonina działa szybko - już po około tygodniu zażywania.
Melatonina działa po pewnym czasie systematycznego stosowania, ponieważ muszą powstać na nowo receptory ją przyjmujące. Dalsze systematyczne przyjmowanie melatoniny w sposób ciągły, powoduje utrzymanie się jej wysokiego poziomu. Daje to trwałą poprawę parametrów snu w czasie całego okresu stosowania leku.
Uwaga!!!
W każdym jednak przypadku
należy skonsultować się z lekarzem i wziąć pod uwagę indywidualne potrzeby. Warto zaznaczyć, że powyższe dawki określono na podstawie średniego stężenia tego hormonu w danym przedziale wiekowym.
Należy także kupować preparaty syntetyczne i unikać melatoniny pochodzenia zwierzęcego (na opakowaniu znajduje się wówczas informacja, że czystość została sprawdzona przy zastosowaniu HPLC).
Przeciwwskazania do stosowania melatoniny:
Przeciwwskazań do przyjmowania tego środka jest niewiele.
Nie powinny go brać kobiety przed planowanym zapłodnieniem (gdyż może mieć działanie antykoncepcyjne), podczas ciąży i laktacji,
osoby mające depresję pochodzenia endogennego,
chorzy psychicznie, a także chorzy na
ciężkie alergie, choroby autoimmunologiczne, niewydolność nerek oraz niektóre nowotwory (np. białaczkę).
Przy tym zawsze dąży się do wyrównania niedoboru tego hormonu i nie przekraczania jego naturalnego poziomu, aby nie spowodować nadmiernej senności.
Bibliografia:
Na podstawie artykułu Barbary Michalik, Melatonina, Żyjmy dłużej, 1/2001
Twoja wyszukiwarka 