Aromaterapia jest metodą terapii przy pomocy naturalnych olejków eterycznych prowadzanych do organizmu poprzez drogi oddechowe (wąchanie, wdychanie, inhalacje) i przez skórę (masaż, kąpiel lub kompres). Opiera się na zastosowaniu leczniczych i terapeutycznych właściwości roślin z wykorzystaniem odpowiadających im olejków eterycznych.
Olejki eteryczne uzyskuje się z roślin aromatycznych uprawianych we wszystkich częściach świata np. olejek drzewa herbacianego pochodzi z Australii, mięta z USA, olejek różany z Bułgarii i Turcji, z Indii pochodzi olejek jaśminowy. Olejki eteryczne występują we wszystkich częściach roślin - kwiatów, liści, łodyg, żywic, nasion i korzeni a istnieją rośliny, które dostarczają więcej niż jednego olejku, np. pomarańcza zawierająca 3 olejki w skórce owoców, w liściach i w kwiatach, przy czym każdy olejek ma unikatowe właściwości.

Wszystkie w różnym stopniu działają przeciwbakteryjnie, odkażająco, przeciwzapalnie a nawet przeciwwirusowo. Właściwe zastosowanie olejków aromaterapeutycznych pobudza układ odpornościowy organizmu, zwiększa odporność na zakażenia, poprawia krążenie, działa przeciwbólowo. Ważnym obszarem zastosowania olejków eterycznych jest oddziaływanie na psychikę człowieka.

Pojęcia związane z aromaterapią:

• aromaty spożywcze - mieszaniny substancji aromatycznych naturalnych lub naturalnych i syntetycznych stosowane do aromatyzowania artykułów spożywczych
• esencje - aromaty spożywcze w formie roztworów używane do aromatyzowania niektórych artykułów spożywczych (np. ciasta, lody)
• kompozycje zapachowe - mieszaniny naturalnych i syntetycznych substancji zapachowych stosowane w perfumerii, kosmetyce i chemii gospodarczej (czasami nazywane olejkami zapachowymi)
• konkrety, absoluty, rezinoidy - produkty zapachowe otrzymywane z roślin przez ekstrakcję różnymi rozpuszczalnikami organicznymi (które są następnie częściowo lub całkowicie odparowywane)
• nalewki, tinktury, wyciągi - produkty (także zapachowe) otrzymywane z roślin metodą zalewania, najczęściej etanolem, lub wodą, używane w formie roztworu
• olejki eteryczne - produkty zapachowe otrzymywane z roślin poprzez destylację z parą wodną lub wyciskanie, bez żadnych procesów chemicznych. Aby uzyskać małą buteleczkę olejku trzeba poddać destylacji wiele kilogramów lub nawet ton dzikich roślin. Na 10 ml olejku zużywa się np. 10 kg cząbru, 3 kg płatków lawendy, 7 kg mirtu,3,5 kg kwitnącego majeranku.... a w przypadku olejku różanego na 1 kg esencji potrzeba 5 000 kg płatków ze świeżo otwartych kwiatów
• substancje zapachowe - naturalne lub syntetyczne związki chemiczne i ich mieszaniny charakteryzujące się specyficznym zapachem.
• substancje aromatyzujące (aromatyczne) - naturalne lub syntetyczne związki chemiczne i ich mieszaniny charakteryzujące się specyficznym zapachem i smakiem

Historia aromaterapii:

Historia od czasów najdawniejszych wskazuje, że ludzie używali olejków eterycznych do wielu różnych celów, wśród których działania terapeutyczne były najważniejsze. Już w tekstach medycznych indyjskiej Ayurwedy opisywano stosowanie pachnących wyciągów w wielu zabiegach, a zapisy z Dalekiego Wschodu świadczą, że destylarnie wytwarzające esencje aromatyczne funkcjonowały już 5000 lat temu. Wzmiankę na temat wonności odnajdujemy także w Nowym Testamencie: gdy uboga kobieta wylewa drogocenny olejek na głowę Jezusa narażając się na wielkie oburzenie uczniów.

Olejki eteryczne były wysoko cenione w kulturach antycznych Dalekiego i Środkowego Wschodu (Egipt, Chiny, Indie), szczególnie ceniono je w Egipcie. Również Grecy i Rzymianie korzystali z esencji zapachowych. Używano ich także do religijnych obrzędów, a że w czasach antyku ciało ludzkie stanowiło przedmiot kultu, bogaci nie szczędzili środków, by z wykorzystaniem sił Natury stać się zdrowszym, silniejszym, piękniejszym i bardziej zmysłowym. Dostępne na wagę złota wyroby; perfumy czy lecznicze maści dostarczyły posiadaczom nie tylko woni, ale gwarantowały znakomite zdrowie i sprawność do końca życia. Wśród wielu interesujących historii czystym przykładem aromaterapii jest to, że cierpiąca na bezsenność Kleopatra napełniała poduszki płatkami róż, co zapewniało jej dobry sen i piękne marzenia senne.

Grecki lekarz Hipokrates, ojciec medycyny, zalecał stosowanie olejków do masaży i kąpieli. Kolejny grecki lekarz Teofrast z Eresos stworzył dzieło "Co się tyczy zapachów", będące podstawą dzisiejszej wiedzy o terapii olejkami eterycznymi. W okresie Średniowiecza destylacją olejków roślinnych zajmowali się zakonnicy i produkowali z nich likiery, zalecając je swoim pacjentom.

Ok. 1000 r słynny arabski lekarz Avicenna zastosował do destylacji układ chłodzenia, dzięki czemu produkcja olejków stała się wydajniejsza. Z czasem zauważono i w Europie, że producenci perfum z orientalnych zapachów nie zapadają na dżumę czy cholerę, więc zaczęto wykorzystywać antyseptyczne właściwości roślinnych esencji. Rozległą wiedzę i doświadczenia ówczesnej farmacji wyparła produkcja chemiczna i poszukiwania odpowiedników syntetycznych.

Obecnie aromaterapia jest jedną z metod leczenia medycyny naturalnej. Najważniejsze dla skuteczności leczenia to indywidualne dobieranie esencji zapachowych.

Zastosowanie olejków aromaterapeutycznych:

• Inhalacje - polegają na wdychaniu oparów olejków podgrzewanych w lampce aromaterapeutycznej. Metoda ta jest zalecana przy schorzeniach narządów wewnętrznych i przy problemach natury psychologicznej.

Olejki są substancjami niezwykle lotnymi, wdychane przenikają do organizmu poprzez narząd powonienia. Są bardzo skuteczne w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych (katar, kaszel, przeziębienia, zapalenia zatok, gardła i itp.) i bólach głowy. Aby wdychanie było możliwe, cząstki olejku muszą się znaleźć w powietrzu. Wystarczy do niewielkiej miski wlać 2,5 szklanki gorącej wody i dodać 5-10 kropli olejku, okryć głowę ręcznikiem i wdychać parę przez około 5-10 min. Jeszcze prostszą metodą jest skropienie olejkiem jakiegoś materiału np. chusteczki. W przypadku zapalenia zatok, przeziębienia i bólu głowy skrapiamy 3-4 kroplami chusteczkę, którą co jakiś czas wąchamy. Jednak najwygodniejszą i najpopularniejszą formą inhalacji są kominki aromaterapeutyczne. Ciepło świeczki podgrzewa miseczkę z mieszanką olejku i wody (w zależności od wielkości pomieszczenia, w którym stosuje się lampkę aromaterapeutyczną, do miseczki wlewa się 4-10 kropli olejku i 1 łyżkę stołową wody), co powoduje odparowanie olejku i jego rozproszenie się w pomieszczeniu. Kominek postawiony przy łóżku chorego lub na biurku zestresowanego szefa działa równie efektywnie jak silne środki doustne. Kominki aromaterapeutyczne można kupić w wielu sklepach z upominkami i zdrową żywnością, a także w kwiaciarniach. Przy zakupie należy sprawdzić, czy miseczka nie jest zbyt mała i umieszczona zbyt blisko świeczki; woda wyparowuje wtedy szybko i olejki zaczynają się smażyć. W biurze lepiej stosować olejki pobudzające - cytrynowy, rozmarynowy, zaś w domu relaksujące - lawendowy bądź rumiankowy.

• Kąpiele - polegają na ciepłej kąpieli z dodatkiem olejku.

Kąpiele korzystnie wpływają na dolegliwości fizyczne i psychiczne. Mogą pomóc m.in. przy stresie, bezsenności, zmęczeniu, infekcjach dróg oddechowych, bólach mięśniowych i chorobach skóry. Do wanny z ciepłą wodą (nie powinna być za gorąca, by nie wywoływać osłabienia) dodajemy 5-10 kropli wybranego olejku (dzieci od 2 roku życia do 4 kropli) i dokładnie mieszamy. Trzeba jednak bardzo uważać, ponieważ niektóre olejki np. cytrusowe wywołują pieczenie, w takim przypadku stosuje się nie więcej niż 2 krople na pełną wannę. Kąpiel powinna trwać powyżej 10 minut (10-30 min.). Należy zanurzyć się i masować ciało pod wodą, głęboko i spokojnie oddychając. Stężone olejki mogą być rozcieńczone olejem kokosowym dla lepszego nawilżenia twojej skóry i dla odprężenia. W czasie kąpieli aromaterapeutycznej nie należy używać środków myjących ani płynów do kąpieli. Kąpiele można także wykorzystać do celów kosmetycznych. Stosowane są w stanach zapalnych skóry, trądziku, "skórce pomarańczowej", przy nadmiernej potliwości, przesuszonej skórze i pękaniu naczyń krwionośnych.

• Kompresy, okłady - stosuje się przy wszelkich schorzeniach skórnych.

Krem z dodatkiem olejków to naturalny, zdrowy kosmetyk. Można dodawać olejki do gotowych kremów. W celu wykonania toniku należy olejek rozpuścić w wodzie (do szklanki wody dodać 1-2 kropli olejku), po wstrząśnięciu tworzy się zawiesina kropelek. Można ją także wykorzystać do zrobienia kompresów i okładów. W tym celu do miski z wodą dodajemy 1-5 kr olejków i w tak przygotowanym roztworze moczymy ręcznik, watę, ligninę, chustkę a następnie odciśnięte przykładamy na chore miejsca. Zimne okłady (bez ceratki) stosuje sie przy świeżych zwichnięciach, skręceniach, obrzękach i przy bólach głowy. Gorące okłady zaś łagodzą bóle mięśniowe, zapalenia nerwów, nerwobóle, zapalenie pęcherza i podrażnienia skóry. Przy samodzielnym wykonaniu istnieje jednak niebezpieczenstwo, że zbyt duża porcja olejku wejdzie w kontakt ze skórą. Kompresy są polecane m.in. przy problemach dermatologicznych takich jak łojotok, łupież, łysienie, potówki, także przy skórze starzejącej się ze zmarszczkami.

• Masaż - polega na masowaniu całego ciała lub tych jego części, w których odczuwane są dolegliwości, wysokiej jakości oliwą roślinną z dodatkiem olejków eterycznych. Masaż oddziałuje bezpośrednio na skórę, ale osoba wdycha przez cały czas także opary, dlatego można go stosować zarówno przy chorobach skóry, chorobach wewnętrznych i problemach psychologicznych.

Masaż ogólny całego ciała i/lub w zależności od celu zabiegu masaż miejscowy skutecznie usuwa napięcie mięśni, zwiększa poziom endorfin - hormonów, które znoszą ból. Podczas masażu całego ciała należy uważać na żylaki i na barwne plamy, guzki, brodawki, znajdujące się na skórze. Nie należy nacierać tych miejsc olejkiem. We wszystkich przypadkach do masażu stosuje się mieszaniny olejków rozpuszczone w naturalnych olejach roślinnych. Używamy do tego celu mieszanki olejków eterycznych rozpuszczonych w nośniku. Nośniki to zazwyczaj oleje roślinne. Dodajemy 2-6 kropli olejku do 10ml oleju roślinnego (2-3%). Olej migdałowy i kokosowy są najbardziej wszechstronne. Tak przygotowany olejek można przechowywać w buteleczce z ciemnego szkła w chłodnym i ciemnym miejscu. Chociaż panuje przekonanie, że olejki eteryczne są wchłaniane podczas masażu, ostatnio pojawiły się doniesienia, ze teoria ta może być mitem. Jednak wciąż ta forma kuracji jest najszerzej stosowana przez aromaterapeutów. Na pewno masaż jest jednak doskonałym sposobem na odprężenie i pozbycie się napięcia. Indywidualne dobranie olejków pozwala zregenerować organizm i pobudza do działania.

Zastosowanie olejków oraz przeciwwskazania:

• Osoby cierpiące na astmę, jak i te mające kruche naczynia krwionośne nie mogą stosować inhalacji
• Z każdym olejkiem trzeba się bliżej zapoznać. Specyfik leczący gardło może np. niebezpiecznie podwyższyć ciśnienie, przyśpieszyć tętno, wywołać silne krwawienie... Olejki mogą być niebezpieczne także dla osób cierpiących na epilepsję, choroby układu nerwowego, alergie.
• Osoby ze skłonnościami do alergii powinny przed zastosowaniem olejków wykonać test alergiczny - rozpuszczonym w wodzie olejkiem posmarowaćc skórę za uchem i odczekać 12 godzin.
• Nie wolno z własnej inicjatywy stosować olejków doustnie
• Należy unikać długiego stosowania tego samego rodzaju olejku.
• Stosowanie olejków eterycznych w czasie ciąży i przez osoby cierpiące na epilepsję (padaczkę) powinno być skonsultowane z lekarzem lub aromatoterapeutą. Kobiety w ciaży nie powinny używać olejków: arcydzięglowego, tymiankowego, melisowego, mięty pieprzowej, jałowcowego, cyprysowego, hyzopowego, lawendowego, majerankowego, różanego, rumiankowego i kopru włoskiego. Generalnie przez pierwsze 3 miesiące ciąży w ogóle nie należy uzywać olejków.
• Wszystkie olejki cytrusowe podnoszą wrażliwość na słońce i dlatego po ich użyciu przez 6 godzin powinno się unikać kąpieli słonecznych. Najsilniej fototoksyczny jest olejek bergamotowy, na drugim miejscu pod względem fototoksyczności znajduje się wyciskany na zimno olejek limetkowy, potem olejek z pomarańczy gorzkiej, a wreszcie cytrynowy i grejpfrutowy.
• Przed zastosowaniem na skórę trzeba wszystkie olejki rozcieńczyć, z wyjątkiem lawendowego i z drzewa herbacianego, którymi można bezpośrednio smarować np. brodawkę czy wyprysk, jednak z zachowaniem ostrożności - jeżeli piecze - rozcieńczyć. Najbardziej drażniąco na skórę wpływają olejki: z angielskiego ziela, cynamonowy, miętowy, goździkowy, oregano i tymiankowy.
• Nie wolno wykonywać masażu aromatoterapeutycznego osobom ze stanami zapalnymi, jak np. żylaki podudzia lub zakrzepica, przy zakażeniu i ranach skóry, w przypadku chorób zakaźnych, przy wysokiej temperaturze ciała. Masaż jest niewskazany dla chorych na serce, nowotwory, po niedawno przebytej operacji.
• Jeśli mieszanina olejków dostanie nam się do oczu, należy przemywać je nie wodą, a mlekiem (olejki rozpuszczają się w tłuszczach).
• Olejku geraniowego nie powinno się stosować korzystając z pigułek antykoncepcyjnych, a tymiankowego przy nadciśnieniu.
• Dzieci nie mogą mieć dostępu do olejków eterycznych. Niektóre są żrące bądź trujące (zwłaszcza nie rozcieńczone).
• Rozmaryn, szałwia i tymianek nie powinny być stosowane u osób z wysokim ciśnieniem tętniczym.

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Aromaterapeutycznego dotyczące aromaterapii (źródło: Polskie Towarzystwo Aromaterapeutyczne):

• Używaj tych olejków i mieszanek olejków eterycznych, których zapach najbardziej Ci odpowiada.
• Przygotowując mieszankę nie mieszaj ze sobą więcej niż 5 olejków eterycznych. I tak każdy z nich zawiera wielkie bogactwo cennych składników.
• Nie stosuj większych dawek olejków niż to wskazane: 5-10 kropli w kominku aromaterapeutycznym, 10-15 kropli do kąpieli w wannie, 15-30 kropli w 50 ml oleju roślinnego do masażu.
• Nie stosuj olejków eterycznych doustnie.
• Nie stosuj nie rozcieńczonych olejków bezpośrednio na skórę. Do masażu rozpuszczaj je w tzw. nośniku, którym powinien być naturalny olej roślinny.
• Przed pierwszym zabiegiem aromaterapeutycznym wykonaj 12godzinny test uczuleniowy. Kroplę olejku lub mieszanki rozpuścić w łyżeczce oleju roślinnego i wetrzeć w skórę za uchem albo na mostku. Jeżeli w ciągu tego czasu nie pojawi się czerwony odczyn, swędzenie lub pieczenie, olejek możesz stosować.
• Nie łącz kąpieli aromaterapeutycznych z myciem ciała w płynach pianotwórczych. Zanurz się w ciepłej kąpieli przynajmniej na 15 minut i poddaj się relaksowi.
• Pamiętaj o ogólnych przeciwwskazaniach. W przypadku ciąży, uczulenia, wieku dziecięcego, wystawiania skóry na promienie UV stosuj się do zaleceń aromaterapeuty.
• Stosuj tylko olejki eteryczne wysokiej jakości.
• Stosuj olejki eteryczne z przekonaniem o ich leczniczych właściwościach czerpiąc przyjemność z piękna ich zapachów.

Zastosowanie poszczególnych olejków w stanach chorobowych:

Apatia: olejek miętowy olejek rozmarynowy olejek tymiankowy Bezsenność: olejek różany olejek jałowcowy olejek lawendowy olejek majerankowy olejek mandarynkowy olejek melisowy Bolesne miesiączki: olejek bergamotowy olejek cytrynowy olejek jaśminowy olejek różany olejek rumiankowy Bóle głowy: olejek lawendowy olejek majerankowy olejek miętowy olejek różany Bóle mięśni: olejek cyprysowy olejek jałowcowy olejek lawendowy olejek miętowy olejek rozmarynowy olejek sandałowy Bóle reumatyczne: olejek cytrusowy olejek cyprysowy olejek eukaliptusowy olejek goździkowy olejek kolendrowy

Depresja: olejek bazyliowy olejek cytrynowy olejek jodłowy olejek pomarańczowy olejek różany olejek sosnowy olejek ylangowy Infekcje skóry, grzybice, trądzik, łupież: olejek bergamotowy olejek cytrynowy olejek eukaliptusowy olejek herbaciany olejek jałowcowy olejek lawendowy olejek paczulowy Lęki: olejek majerankowy olejek mandarynkowy Nadciśnienie: olejek cytrusowy olejek lawendowy olejek majerankowy olejek rozmarynowy olejek różany olejek ylangowy Niedociśnienie: olejek szałwiowy olejek bergamotowy olejek miętowy olejek lawendowy olejek cytrynowy Przeziębienie, katar, kaszel: olejek anyżowy olejek cyprysowy olejek eukaliptusowy olejek herbaciany olejek lawendowy olejek miętowy olejek rozmarynowy olejek sosnowy olejek tymiankowy

Rozdrażnienie, zmienne nastroje: olejek cyprysowy olejek geraniowy olejek mandarynkowy olejek pomarańczowy olejek sandałowy Stres: olejek bergamotowy olejek geraniowy olejek jałowcowy olejek lawendowy olejek melisowy olejek różany olejek ylangowy Trądzik: olejek bergamotowy olejek jałowcowy olejek jaśminowy Zaburzenia trawienia: olejek cytrynowy olejek kminkowy olejek kolendrowy olejek lawendowy olejek miętowy olejek różany olejek sandałowy olejek ylangowy olejek z kopru włoskiego Zapalenie pęcherza: olejek bergamotowy olejek cedrowy olejek jałowcowy olejek lawendowy olejek sosnowy