Akupunktura :..

---

Akupunktura - co to takiego?

Akupunktura polega na przywracaniu i podtrzymywaniu zdrowia dzięki wkłuwaniu igieł, w ściśle określone miejsca na ciele ludzkim. Nakłucia działają na organizm, pobudzając go powodują powrót do równowagi i aktywację mocy regeneracji samouzdrawiania.

Historia akupunktury:

Akupunktura jako to metoda terapeutyczna, nierozdzielnie wchodzi w skład ludowej medycyny chińskiej. Jej początki w Chinach sięgają epoki kamienia gładzonego (10000 do 4000 lat przed naszą erą), kiedy były stosowane igły z kamienia. Od VII w p.n.e są doniesienia o stosowaniu igieł z żelaza.

Zgodnie z legendą akupunktura zrodziła się ze spostrzeżeń dawnych chińskich wojowników. Zjawisko znikania uporczywych bólów po zranieniu strzałami z łuku stało się punktem wyjścia tezy o istnieniu ścisłego związku między określonymi punktami powłok ciała i narządami wewnętrznymi. Z czasem wykorzystano powyższe spostrzeżenia dla celów terapeutycznych. W 1027 roku powstaje figurka z brązu służąca do nauki punktów akupunktury. W 1951 r zorganizowano w Pekinie Instytut Badań Akupunktury i Akademię Tradycyjnej Chińskiej Medycyny.

W Europie pierwsze wzmianki o akupunkturze pochodzą z XIII w. od Marko Polo. Pierwszym lekarzem europejskim wykonującym akupunkturę był Holender Houli w XVII w. Pierwsza monografia o akupunkturze to "Secrets de la Medicine des Chinois" wydany w 1671r. w Grenobl - opracowana przez Jezuitów.

Akupunktura a filozofia taoizmu:

Punktem wyjścia akupunktury jest filozofia taoistyczna, głosząca materialną jedność wszechświata. Wszechświat składa się z 5 elementów: ognia, ziemi, metalu, wody i drzewa. Istnieje wszechświat makrokosmos - a jego odbiciem jest człowiek - mikrokosmos. Wszystkie zjawiska na świecie napędzane są energią życia Tchi. Energia ta przejawia się w dwóch formach przemiennych, a więc energia Yang (dodatnie, jasne, solidne, szybkie, męskie, ciepłe) oraz energia Yin (ujemne, zimne, kruche, powolne, kobiece, mroczne). Wszystko jest zbudowane z Yin i Yang, które są przeciwstawnością i zawsze się dopełniają, mogą więc istnieć tylko razem.

Według Chińczyków zdrowie to równowaga Yin i Yang. Jeżeli dochodzi do zaburzenia tej równowagi, mamy do czynienia chorobą. Leczenie akupunkturą przywraca tą zaburzoną równowagę.
Korzyści wypływające ze znajomości akupunktury polegają nie tylko na leczeniu czy profilaktyce, ale również na szybkiej diagnostyce. Można za pomocą badania tętna, bolesności punktów na ciele określić które narządy wewnętrzne są chore.

Meridiany (kanały):

Akupunktura to nakłuwanie cienkimi igłami wykonanymi ze specjalnej stali pewnych specyficznych punktów zlokalizowanych na całym ciele. Punkty te są poukładane wzdłuż 12 parzystych i dwóch nieparzystych linii zwanymi kanałami czy meridianami. Kanały te są hipotetycznymi drogami którymi krąży energia Tchi.

Kanały te w większości przypadków odpowiadają pewnym narządom od których biorą nazwę. Kanały parzyste to: kanał płuc, jelita cienkiego, jelita grubego, żołądka, śledziony-trzustki, serca, pęcherza moczowego, nerki, osierdzia, potrójnego ogrzewacza, pęcherzyka żółciowego i wątroby. Kanały nieparzyste przebiegające wzdłuż linii pośrodkowej ciała to: kanał Głównego Regulatora Przedniego (zwany inaczej kanałem koncepcji) i kanał Głównego Regulatora Tylnego.

Liczba punktów leżących na kanałach wedle tradycji chińskiej wynosi 676. Liczba ta obecnie jest dużo większa, ponieważ odkryto jeszcze kilkaset punktów leżących poza kanałami akupunktury tzw. ekstrakanałowych oraz punktów tzw. nowych.

Wskazania do stosowania akupunktury:

choroby narządu ruchu:

• ostre i przewlekłe mięśniobóle
• gościec przewlekły postępujący
• zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
• choroba zwyrodnieniowa stawów
• dyskopatia, rwa kulszowa, zapalenie korzonków nerwowych, lumbago
• zespół bolesnego barku
• łokieć tenisisty
• zespół kanału nadgarstka
• urazy sportowe (naderwania, nadwichnięcia, wylewy)

choroby układu nerwowego:

• ostre i przewlekłe nerwobóle (zwłaszcza nerwu trójdzielnego i kulszowego)
• porażenia i niedowłady
• kręcz szyi
• porażenie nerwu twarzowego
• półpasiec
• padaczka

choroby wewnętrzne:

• zapalenie oskrzeli
• astma oskrzelowa
• nadciśnienie tętnicze
• choroba wrzodowa
• drażliwe jelito

choroby narządów moczowo-płciowych:

• moczenie bezwiedne i moczenie nocne
• impotencja
• świąd narządów moczowo-płciowych

położnictwo i ginekologia:

• nieregularne krwawienia miesięczne
• bolesne miesiączkowanie
• przedłużający się poród
• niepłodność czynnościowa
• brak pokarmu u matki

choroby jamy ustnej:

• choroby przyzębia

choroby endokrynologiczne:

• zaburzenia hormonalne u kobiet
• nadczynność tarczycy, wole obojętne
• zespół klimakteryczny

choroby naczyń:

• miażdżyca tętnic kończyn dolnych
• choroba Bürgera
• choroba Raynauda

choroby czynnościowe:

• nerwica lękowa
• nerwica hipochondryczna
• nerwice wegetatywne (nerwica serca)
• nerwice ruchowe (tiki, kurcz pisarski, kręcz szyi, jąkanie)
• napadowe bóle głowy pochodzenia naczyniowego

choroby skóry:

• choroby alergiczne skóry
• twardzina
• łysienie plackowate

choroby uszu, nosa i gardła:

• ostra głuchota i niedosłuch
• przewlekły nieżyt nosa
• przewlekłe zapalenie zatok bocznych nosa
• alergiczny nieżyt nosa
• choroba Meniera

choroby oczu:

• przewlekłe zapalenie spojówek
• krótkowzroczność
• kurcze powiek
• zaćma bez powikłań
• zez

nałogi:

• palenie tytoniu,
• alkoholizm

Przeciwwskazania do stosowania zabiegów akupunktury:

• Choroby nowotworowe
• Choroby psychiczne
• Uogólnione choroby zapalne skóry
• Hemofilia
• U osób z wszczepionym rozrusznikiem serca
• Okres miesiączki (szczególnie pierwszego dnia)
• Ciąża
• Stan wyczerpania fizycznego i psychicznego
• Stan upojenia alkoholowego
• Stan silnego podniecenia psychicznego
• Złe warunki atmosferyczne (burza, pogoda sztormowa, obfite opady, silne mrozy, duże upały a także pełnia księżyca)

Podstawy fizjologiczne działania akupunktury:

Początki badań nad mechanizmami działania akupunktury ściśle związane są z rozwojem współczesnej neurofizjologii. U podstaw leżą, odkrycie pól skórnych Haeda, badania nad percepcją bólu, badania nad neurohormonami i neuroprzekaźnikami.
Dotychczas mechanizmy działania nakłuwań próbuje się wyjaśniać na zasadzie odruchów skórno-narządowych, natomiast dolegliwości ze strony narządów wewnętrznych rzutujące się na powierzchni ciała odruchami narządowo-skórnymi. Obydwa rodzaje odruchów związane są z tzw. polami Haeda, czyli pozostałą po życiu płodowym segmentarną budową ciała. W skład każdego pola wchodzi fragment skóry, tkanki mięśniowej i odpowiadający mu narząd unerwione przez jeden nerw rdzeniowy. Skóra oraz leżące pod nią mięśnie i powięzie posiadają liczne receptory odpowiedzialne za odbiór bodźców takich jak dotyk, ciepło czy różnego rodzaju bóle. Ból odbierany z powierzchni ciała, ostry, o precyzyjnej lokalizacji, podobnie jak wrażenia powstałe po wkłuciu igły przewodzone są swoistymi drogami nerwowymi do odpowiedzialnych za percepcję bólu centrów w ośrodkowym układzie nerwowym (dalej OUN). Wrażenia bólowe wywołują także powstanie impulsów w tzw. nieswoistych drogach nerwowych odpowiedzialnych za pobudzanie pewnych części OUN jak np. układu siatkowatego, który z kolei aktywując korę mózgową umożliwia odbiór wrażeń bólowych.

Odczuwanie bólu podlega modulacji na różnych piętrach układu nerwowego- w rdzeniu kręgowym, wzgórzu, jądrach podkorowych i korze mózgowej. Na poziomie rdzenia kręgowego neurony tzw. substancji galaretowatej, na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego hamują transmisję bodźców w swoistej drodze przewodzącej ból. We wzgórzu (części międzymózgowia) stanowiącym główną “stację przekaźnikową” drogi przewodzącej bodźce bólowe odbywa się ich selekcja a następnie ich przekazanie do ośrodków czuciowych kory mózgowej oraz jąder podkorowych. We wszystkich wspomnianych częściach układu nerwowego wydzielane są endogenne substancje peptydowe tzw. endorfiny i enkefaliny, działające poprzez swoiste receptory opiatowe jako modulatory odbioru bólu. Właśnie te substancje mają zmniejszać lub całkowicie znosić odczucie bólu. Bodziec bólowy po odebraniu go przez korę czuciową jest uświadamiany, z czym związane są różne reakcje psychiczne a te jak wiadomo poprzez układ autonomiczny mają wpływ na stan i funkcjonowanie narządów wewnętrznych.

Możliwa jest także reakcja organizmu na doznanie bólowe. W procesie odbioru i odczuwania bólu bierze udział także autonomiczny układ nerwowy (odpowiedzialny za pewne reakcje organizmu, często nawet nie uświadamiane) w skład, którego wchodzą wzgórze, jądra podkorowe a także podwzgórze, ośrodki pnia mózgu część kory mózgu, komórki rdzenia kręgowego oraz zwoje znajdujące się w jamach ciała. Położone w międzymózgowiu podwzgórze (nazywane także "naczelnym zwojem układu autonomicznego" spełnia najważniejszą funkcję w utrzymaniu homeostazy organizmu tj. dba o stałość temperatury organizmu, reguluje wydzielanie gruczołów dokrewnych, kontroluje pewne instynktowne czynności organizmu jak pobieranie pokarmu, wody czy zachowania płciowe.

Na niższych piętrach układu autonomicznego regulacja zachodzi przede wszystkim dzięki neurotransmiterom i neurohormonom oraz różnej długości łukom odruchowym. Współdziałanie układów nerwowego i hormonalnego wywiera regulujący wpływ na pracę serca, napięcie naczyń krwionośnych, stan drzewa oskrzelowego, napięcie ścian i zwieraczy przewodu pokarmowego oraz jego aktywność zewnątrzwydzielniczą, funkcję wydzielniczą i wydalniczą nerek a wreszcie także trofikę skóry, mięśni i kości oraz na procesy odpornościowe. Powyższe mechanizmy niestety nie wyjaśniają, lecz tylko przybliżają wyjaśnienie analgetycznego i leczniczego wpływu akupunktury na organizm.

Zasady leczenia akupunkturą:

Kanały energetyczne nazywane meridianami oraz ich odgałęzienia (tzw. kolaterale) są drogami, w których krąży energia Qi. Kanały te łączą narządy z nimi związane z powierzchnią ciała poprzez punkty biologicznie aktywne. Wyróżnia się 12 meridianów głównych, 8 meridianów dodatkowych (lub cudownych), 15 kolaterali, 12 meridianów mięśniowych, 12 meridianów skórnych.
W meridianach głównych energia płynie ciągle natomiast szczególnie intensywny przepływ Qi obserwowany jest w każdym z nich w ciągu dwugodzinnego, tzw. maximum energetycznego. Główne meridiany mają wewnętrzny i zewnętrzny przebieg symetryczny po obydwu stronach ciała.

Wyróżnia się trzy meridiany typu Yin ręki: - Serca, Osierdzia, Płuca (położone na dłoniowej stronie kończyny górnej i kończące się lub rozpoczynające się w klatce piersiowej (dalej kl. p.), trzy meridiany typu Yang ręki: - Jelita Grubego, Potrójnego Ogrzewacza, Jelita Cienkiego (położone na grzbietowej stronie kończyny górnej i kończące się lub rozpoczynające się na głowie) trzy meridiany typu Yin nogi: Nerki, Wątroby, Śledziony - Trzustki ( rozpoczynające się na przyśrodkowej powierzchni stopy biegnące po wewnętrznej stronie kończyny dolnej i kończące się w kl.p.) oraz trzy meridiany typu Yang nogi: - Żołądka, Pęcherzyka Żółciowego, Pęcherza Moczowego (rozpoczynające się na głowie, biegnące po powierzchni kl.p., następnie po bocznej powierzchni kończyny dolnej i kończące się na bocznej powierzchni stopy). Dwa najważniejsze meridiany dodatkowe położone w linii środkowej ciała to: Główny Regulator Przedni GRP w przedniej i Główny Regulator Tylny GRT w tylnej. Pozostałe meridiany cudowne (Chong Mai, Yangqiao Mai, Yinqiao Mai, Yangwei Mai, Yinwei Mai, Du Mai i Ren Mai) wykorzystują punkty meridianów głównych.
Kolaterale spełniają funkcję pomostów między narządami wewnętrznymi i odpowiadającymi im meridianami głównymi, tworząc połączenia między meridianami znajdującymi się w jednym elemencie. Kolaterale GRP rozprzestrzeniają się na brzuchu, kolaterale GRT rozprzestrzeniają się na głowie i grzbiecie i łączą się z meridianem pęcherza moczowego. Na końcu meridianu Śledziony-Trzustki rozpoczyna się główna kolaterala rozprzestrzeniająca się w kl.p. i nadbrzuszu, a ma za zadanie zbieranie Qi z całego ciała.

Meridiany skórne i mięśniowe nie łączą się z wnętrzem ciała i są odpowiedzialne za prawidłowe odżywienie skóry, mięśni, stawów oraz prawidłową ich ruchomość. Meridiany te dotknięte są szczególnie w zaburzeniach, zwanych "syndromy typu bi". Zaburzenia w każdym z wymienionych kanałów energetycznych odpowiedzialne są za konkretną patologię.
Generalnie można powiedzieć, że zastosowanie akupunktury samodzielnie, jak też w połączeniu z innymi metodami terapii ma na celu wyrównanie zaburzeń między Yin i Yang, usunięcie przeszkód w swobodnym przepływie Qi, usunięcie patologicznych czynników działających na poszczególne narządy, oraz wzmocnienie odporności organizmu na działanie tych czynników. Należy podkreślić, że za pomocą zabiegów akupunktury nie zwiększa się ilości energii w organizmie, lecz tylko reguluje jej krążenie.

Po dokładnym ustaleniu przyczyny dolegliwości dokonuje się wyboru punktów, które mają być użyte w leczeniu. Należy uwzględnić warunki klimatyczne, pory roku, konstytucję pacjenta oraz ewentualne przeciwwskazania. Właściwie nie istnieją bezwzględne przeciwwskazania dla zabiegów akupunktury.

Technika zabiegu i instrumentarium:

Obecnie do nakłuwań używa się igły stalowe, które cechują się podobnymi parametrami elektrycznymi jak igły srebrne, rzadziej natomiast są w użyciu igły złote. Wyróżnia się kilka rodzajów igieł. Zwykłe, najczęściej używane igły mają długość od jednego do kilku cm i grubość 0,15 - 0,45 mm. Im bardziej umięśniona okolica, którą chce się nakłuwać tym dłuższa igła jest używana. Te najkrótsze stosuje się do nakłuwań punktów na małżowinie usznej. W Chinach stosuje się także igły o długości od kilkunastu do dwudziestu cm. Służą one do nakłuwań podskórnych fragmentów na przebiegu meridianu a także do akupunktury czaszki. Do długotrwałej stymulacji punktów stosuje się tzw. igły naskórne. Są to małe igły, wielkości pineski, które po wkłuciu zostawia się na pewien okres czasu. Niekiedy używana jest także igła trójgraniasta służąca do nakłucia ze skrwawieniem.

Nietypowymi są igły tzw. igła "kwiat śliwy" i igła "siedem gwiazd". Nie służy ona do nakłuwania, lecz raczej do stymulacji punktów, przez ich opukiwanie. Jest to przyrząd przypominający młoteczek z przytwierdzonymi do części, którą się uderza kilkoma, niezbyt ostrymi krótkimi ostrzami. Technika takiego zabiegu polega na tym, że wysterylizowane lub jednorazowe igły wkłuwa się w odkażoną powierzchnię skóry. Palcami wolnej ręki napina się skórę oraz lekko ją uciska, co ma ułatwić nakłucie i zmniejszyć ewentualne uczucie bólu. Igły wkłuwa się pod różnym kątem do powierzchni skóry, w zależności od lokalnych warunków anatomicznych. Pod kątem prostym wkłuwa się w miejscach silnie umięśnionych, skośnie w okolicach nadgarstków i stopy, poziomo na głowie i kl.p. Prawidłowo wkłuta igła ma wywołać odczucie przypominające rażenie prądem, ból w miejscu nakłucia lub uczucie rozpierania i określane w literaturze jako "przepływ Qi". Wkłute igły można wyciągnąć natychmiast lub też pozostawić je na pewien czas. Można wreszcie wykonywać różnego rodzaju manipulacje igłami w celu osiągnięcia określonych efektów leczniczych (tj. tonizowania lub sedacji, unoszenia lub opuszczania, oczyszczania, ogrzewania lub wychładzania).

Podstawowe manipulacje igłami polegają albo na wprowadzaniu wkłutej już igły naprzemiennie na większą i mniejszą głębokość albo na rotacji igły. W przypadku, gdy nie uzyskano "przepływu Qi" igłę pozostawia się "oczekując na pojawienie się Qi". Wykonać można dodatkowe manipulacje igłą jak wywieranie ucisku na igłę, "skrobanie" rękojeści igły, wstrząsanie, ruch igłą w pionie i jednoczesna rotacja igły.

Metody pochodne - elektroakupunktura, elektropunktura, termopunktura:

Pewną modyfikacją tradycyjnego zabiegu akupunktury jest przepuszczenie przez wkłute igły prądu elektrycznego (elektroakupunktura), bądź bezpośrednie działanie na punkty akupunkturowe prądu elektrycznego przy użyciu specjalnych stymulatorów (elektropunktura). Najczęściej do tego celu używany jest prąd przemienny o natężeniu 10-500 mA i napięciu nie przekraczającym 5V (mniej więcej taka jest różnica potencjałów między wnętrzem i powierzchnią skóry). Generatory impulsów mają różną liczbę wyjść. Podobnie jak w tradycyjnych zabiegach także tutaj wybiera się punkty lokalne i odległe. W przypadku zastosowania prądu stałego ważne jest podłączenie wkłutych igieł do odpowiednich biegunów. Biegun dodatni (anoda) wywiera działanie osłabiające; podłącza się go w miejsce tkanek zmienionych zapalnie, natomiast biegun ujemny (katoda) działa tonizująco; wywiera korzystne działanie na tkanki wymagające pobudzenia.
W pojęciu termopunktury mieszczą się ogrzewanie, tzw. przyżeganie, i przypalanie punktów akupunkturowych. W przeszłości stosowano ciepło w celach leczniczych. Silnie rozgrzane ostre przedmioty służyły do ogrzewania tkanek. Ostre stalowe ostrza rozgrzane do białości używano do nacinania zmian chorobowych lub ich przypalania, zastępowały one nóż chirurgiczny gdyż po ich użyciu występowało mniejsze krwawienie. Przez pewien czas używano także silnie rozgrzany olej do dezynfekcji ran. W termopunkturze wykorzystuje się stożki lub cygara wykonane ze specjalnie przygotowanej w formie waty "moxy". Można wyróżnić metody bezpośrednią (obecnie ze względów kosmetycznych stosowaną rzadko) oraz pośrednią.

Bibliografia:

1. K. Lisowski, Leczenie igłami, W: Żyjmy dłużej 9/2000.
2. A. Mazur, Akupunktura, artykuł zamieszczony on - line: http://www.chinmed.com